Marcin Winkiel

W Czechach, podobnie jak w Polsce, przewodnictwo jest traktowane dwojako.

Mamy przewodnictwo turystyczne oraz przewodnictwo górskie. W świetle prawa są to dwa różne zawody.

Przewodnictwo turystyczne (průvodce cestovního ruchu) – jest podobnie jak w Polsce jest zawodem nieregulowanym (živnost volná), jednak podlegające obowiązkowi rejestracji w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego, czego potwierdzeniem jest Narodowa Legitymacja Przewodnika Turystycznego (Národní průkaz průvodce).

Podstawa prawna: załącznik nr 4 do Ustawy nr 455/1991 Sb. – Prawo Gospodarcze (živnostenský zákon), gdzie pod numerem 71 znajdziemy: Provozování cestovní agentury a průvodcovská činnost v oblasti cestovního ruchu

Natomiast w §45a, pkt e) ustawy znajdziemy wymóg zgłoszenia faktu wykonywania zawodu

Definicję przewodnika turystycznego znajdziemy w ustawie O niektórych uwarunkowaniach prowadzenia dział. Gospodarczej związanej z turystyką (Zákon č. 159/1999 Sb.)

Część trzecia (§12) zawiera przepisy regulujące konieczność posiadania Narodowej Legitymacji Przewodnika Turystycznego (cz: Národní průkaz průvodce):

§12a – Činnost průvodce může vykonávat pouze osoba, které byl vydán průkaz [pl: działalność przewodnika może wykonywać jedynie osoba, której wydana była legitymacja]

Wykonywanie takiej działalności bez legitymacji jest wykroczeniem na podstawie §10b tejże ustawy i podlega karze grzywny.

Pieczę na przewodnikami turystycznymi sprawuje Ministerstwo Rozwoju Regionalnego (Ministerstvo pro místní rozvoj). Tam też należy wnioskować o legitymację. Legitymacja jest dwustopniowa:

1. Stopień (bez odborné způsobilosti – bez profesjonalnych kwalifikacji) – jest wydawana każdemu, pod warunkiem posiadania stosunku pracy z czeską firmą lub prowadzenia firmy w Republice Czeskiej.

• Stopień (s odbornou způsobilosti – z profesjonalną kwalifikacją) – jest wydawana każdemu kto spełnia jeden z warunków:

a) posiada świadectwo kwalifikacji zawodowej „Průvodce Cestovního Ruchu“;

b) posiada wykształcenie wyższe w dziedzinie turystyki lub historii;

c) posiada świadectwo ukończenia szkoły średniej (z maturą) ukierunkowanej na turystykę

Czy Polacy muszą posiadać tę legitymację?

Nie muszą, ale mogą. Praktyka ostatnich kilku lat pokazuje, że osoby z dyplomem studiów związanych z historią lub turystyką otrzymują legitymację 2. Stopnia. Prowadząc działalność gosp. w Polsce nie ma możliwości uzyskania legitymacji 1. stopnia.

Ponieważ pomimo obowiązku legitymacji zawód przewodnika turystycznego nadal figuruje w wykazie zawodów wolnych, zastosowanie do niego ma unijna zasada o swobodzie przepływu usług. Obywatele UE chcący okazjonalnie świadczyć usługi przewodnika turystycznego mają prawo do zgłoszenia takiego świadczenia usług na stronie Ministerstwa Rozwoju Regionalnego Republiki Czeskiej (https://mmr.gov.cz/cs/microsites/pruvodci/oznameni-o-docasnem-poskytovani-sluzby-pruvodce-v).

Ważne – przewodnik musi w swoim kraju wykonywać zawód przewodnika turystycznego zgodnie z macierzystymi przepisami, czyli najlepiej jest posiadać przy sobie jakąkolwiek polską legitymację przewodnicką oraz dokument świadczący o tym, że nie pracuje na czarno (czyli np. wyciąg z Ceidg, umowę ze zleceniodawcą). Zgłoszenie takie nie ma określonego zakresu czasowego, należy go jednak dokonać przed pierwszym świadczeniem usługi.

Gwarancję taką daje §12d ustawy O niektórych uwarunkowaniach prowadzenia dział. Gospodarczej związanej z turystyką (Zákon č. 159/1999 Sb.), a pkt (3) tego paragrafu ustanawia obowiązek zgłoszenia okazjonalnego świadczenia usług przed pierwszym świadczeniem takiej usługi. Praca jako przewodnik turystyczny bez tego zgłoszenia ani legitymacji jest wykroczeniem i podlega karze grzywny do 100 tys. koron.

Przewodnictwo na terenach górskich

Przewodnictwo górskie (průvodcovská činnost horská) – podobnie jak w Polsce jest zawodem regulowanym (živnost vázaná) jednak bez odróżnienia na poszczególne pasma górskie. Charakterystykę tego co obejmuje działalność przewodnika górskiego stanowi Narodowa Rama Kwalifikacji, gdzie zawód przewodnika górskiego jest zapisany pod kodem 65-020-M. Tam również można znaleźć podmioty, które prowadzą szkolenia i egzaminy w celu uzyskania kwalifikacji.

Zawód przewodnika górskiego w Czechach, w odróżnieniu od Polski (gdzie reguluje to ustawa o usługach turystycznych), jest regulowany ustawą o prawie gospodarczym (živnostenský zákon). Załącznik nr 2 do tejże ustawy zawiera w wykazie Průvodcovská činnost horská. Załącznik ten to wykaz zawodów regulowanych, natomiast sam zawód regulowany jest zdefiniowany w § 19 ustawy – živnosti vázané, je-li podmínkou provozování živnosti odborná způsobilost uvedená v příloze č. 2 k tomuto zakonu (pl: zawody regulowane, dla których warunkiem wykonywania jest posiadanie profesjonalnych kwalifikacji określonych w zał. nr 2).

Wykonywanie takiego zawodu bez potwierdzonych kwalifikacji stanowi wykroczenie w myśl §62 ustawy o działalności gospodarczej, co jest karane grzywną, a w przypadku wykonywania takiego zawodu na większą skalę nawet przestępstwo na podst. § 251 Kodeksu Karnego Republiki Czeskiej (§ 251 – Neoprávněné podnikání

    (1) Kdo neoprávněně ve větším rozsahu poskytuje služby nebo provozuje výrobní, obchodní nebo jiné podnikání, bude potrestán odnětím svobody až na dvě léta nebo zákazem činnosti. [pl: Kto bez uprawnień na większą skalę świadczy usługi lub prowadzi działalność produkcyjną, handlową lub inną działalność podlega karze do dwóch lat pozbawienia wolności lub zakazem prowadzenia działalności gospodarczej] ].

Jakiego obszaru dotyczy czeski przewodnik górski?

W czeskim prawie, w odróżnieniu od polskiego, nie znajdziemy zdefiniowanego i wyraźnie ograniczonego obszaru uprawnień przewodnika górskiego. W ramie kwalifikacji mamy natomiast jasno określone jakie zadania wykonuje przewodnik górski.

Sam fakt, że w polskim prawie mamy precyzyjne określenie granic obszaru uprawnień nie powoduje, że tak samo musi to być zdefiniowane w prawie czeskim. Organy prawa mogą stosować wykładnię językową (używając choćby słownika języka czeskiego), czyli samemu sprawdzić co oznacza termin „środowisko górskie” wymienione w ramie kwalifikacji. Warto jednocześnie zwrócić uwagę że w ustawie O niektórych uwarunkowaniach prowadzenia dział. Gospodarczej związanej z turystyką (Zákon č. 159/1999 Sb.) ustanawia się zadania czeskiego ratownictwa górskiego – Horskiej Služby, gdzie również znajdziemy jedynie zapis o akcjach ratunkowych i poszukiwawczych w terenie górskim (bez określania konkretnie, że chodzi o Karkonosze, Beskidy, Szumawę itd.).

Dodatkowo warto tutaj przywołać wyrok sądu w Czeskich Budziejowicach z września 2024, który skazał na karę ograniczenia wolności w zawieszeniu dwie osoby, które nieumyślnie doprowadziły do śmierci dwóch turystek podczas pobytu w austriackich Alpach. Sąd podkreślił, że wykonywali działalność bez posiadania odpowiednich uprawnień. Pomimo, że nie ma w czeskim prawie definicji obszaru górskiego, sąd nie miał problemu z uznaniem, że oskarżeni z całą pewnością w takim obszarze prowadzili nielegalnie. Wypadek miał miejsce na terenie Austrii, jednak ze względu na narodowość sprawców i ofiar, a także stosując zasadę podwójnej karalności, sprawą zajmował się sąd czeski.

Czy polski przewodnik górski może zatem prowadzić grupy po czeskich górach?

Nie, jeżeli nie posiada czeskich kwalifikacji przewodnika górskiego lub uznania kwalifikacji.

Czy posiadanie wcześniej opisywanej Narodowej Legitymacji Przewodnika Turystycznego lub zgłoszenie okazjonalnego świadczenia usług przewodnika turystycznego na stronie Ministerstwa Rozwoju Regionalnego uprawnia do prowadzenia grup w czeskich górach?

Nie. Legitymacja/zgłoszenie dotyczą tylko przewodnictwa turystycznego. Przewodnictwo górskie w myśl czeskiego prawa jest osobnym zawodem. Na stronach dla przewodników Ministerstwa widnieje nawet fraza mówiąca o tym, że posiadanie tej legitymacji nie obowiązuje przewodników górskich.

Przytoczę tu również korespondencję z kwietnia 2026 z pracownikiem MRR Republiki Czeskiej, panem Radkiem Košťálem, który w odpowiedzi na pytanie czy posiadając Narodową Legitymację wydaną przez MRR można prowadzić w terenie górskim odpowiedział następująco: „u služeb v horském prostředí se již jedná o poskytování služeb horského průvodce. Protože se jedná o regulovanou činnost (živnost Průvodcovská činnost horská), vzniká zde povinnost oznámit dočasné přeshraniční poskytování služeb Ministerstvu průmyslu a obchodu” (pl: W przypadku usług w terenie górskim, podchodzi to pod świadczenie usług przewodnika górskiego. Ponieważ jest to zawód regulowany (działalność przewodnicka górska), tworzy to obowiązek zgłoszenia tymczasowego transgranicznego świadczenia usług w Ministerstwie Handlu i Przemysłu)

Czy polski przewodnik górski musi zdobyć czeskie kwalifikacje przewodnika górskiego? Czy są jakieś możliwości uznania polskich kwalifikacji przewodnickich w zakresie gór?

Polski przewodnik może spróbować zdać egzamin w akredytowanej instytucji (czeskie prawo dopuszcza możliwość eksternistycznego podejścia do takiego egzaminu, bez konieczności odbywania kursu). Polski przewodnik górski może również zawnioskować o uznanie swoich kompetencji za granicą. Są na to dwa sposoby

1. Oświadczenie o tymczasowym i okazjonalnym wykonywaniu regulowanego zawodu – składane w Ministerstwie Handlu i Przemysłu (Ministerstvo průmyslu a obchodu). Do oświadczenia należy dołączyć dokumenty poświadczające kwalifikacje w kraju macierzystym. Procedura ta jest opisana na stronach ministerstwa pod adresem: https://mpo.gov.cz/cz/podnikani/zivnostenske-podnikani/povinnosti-osob-docasne-poskytujicich-sluzby-na-uzemi-ceske-republiky/povinnosti-osob-docasne-poskytujicich-sluzby-na-uzemi-ceske-republiky–151689/ tam również można znaleźć formularze oświadczenia. Dokumenty polskie powinny być przetłumaczone na język czeski, w razie wątpliwości co do jakości przekładu, strona czeska może poprosić o dostarczenie tłumaczenia przysięgłego. Oświadczenie ważne jest przez 12 miesięcy, po tym czasie należy złożyć je ponownie

2. Uzyskanie Europejskiej Legitymacji Zawodowej (ELZ lub angielski skrót EPC) dla przewodnika górskiego. To narzędzie, które w zamyśle ma ułatwić przepływ usług w zawodach regulowanych. System określa wymagania które należy spełnić (dokumenty które należy dostarczyć), po ich złożeniu i weryfikacji wnioskodawca może pobrać zaświadczenie o Europejskiej Legitymacji Zawodowej, które jest potwierdzeniem uznania kompetencji za granicą. Wniosek o ELZ należy składać dla każdego kraju osobno, nie jest to uniwersalny dokument dla całego terenu UE, ponieważ różne kraje stawiają odmienne wymagania wobec przewodników górskich. Każde zaświadczenie o EPC jest opatrzone unikatowym numerem, który można zweryfikować na stronie systemu. Cała procedura opisana jest na stronie https://europa.eu/youreurope/citizens/work/professional-qualifications/european-professional-card/index_pl.htm

EPC jest wydawana na 18 miesięcy w przypadku okazjonalnego świadczenia usług, po tym czasie należy wystąpić o przedłużenie legitymacji.

Praktyka pokazuje, że polskim przewodnikom górskim (najczęściej sudeckim) EPC przewodnika górskiego na Republikę Czeską jest wydawana na ogół bez większych problemów. Osobiście posiadam EPC od 2018 roku, co półtora roku występuję o przedłużenie wysyłając jedynie aktualny identyfikator przewodnicki oraz wyciąg z CEIDG (jako potwierdzenie, że nie pracuję na czarno). Pomogłem również kilkunastu osobom przygotować dokumenty i te osoby również przeszły procedurę pomyślnie.

Oba sposoby są równoważne. Pracownik Ministerstwa Handlu i Przemysłu, pan František Přívozník w odpowiedzi na pytanie zadane w kwietniu 2026 napisał, że posiadanie EPC jest równoważne ze zgłoszeniem w Ministerstwie Handlu i Przemysłu, a co za tym idzie nie ma potrzeby składania formularza bezpośrednio w Ministerstwie Handlu i Przemysłu, jeżeli posiada się już EPC. Warto też dodać, że takie uznanie dotyczy wszystkich obszarów górskich na terenie Republiki Czeskiej – Beskidy (Beskydy), Szumawa (Šumava), Rudawy (Krušné hory), Sudety (Krkonošsko-jesenická subprovincie). Zatem po uzyskaniu EPC, polski przewodnik górski może prowadzić zarówno po Skalnych Miastach, czeskich Karkonoszach czy Beskidzie Morawsko-Śląskim.

Czy posiadając tylko EPC przewodnika górskiego lub uznanie kwalifikacji przewodnika górskiego w Ministerstwie Handlu i Przemysłu mogę oprowadzać np. po Pradze?

Nie. To jest działalność przewodnika turystycznego, do którego należy wykonać zgłoszenie świadczenia usług lub uzyskać Narodową Legitymację Przewodnika turystycznego w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego Republiki Czeskiej.

Czy posiadanie międzynarodowych certyfikatów organizacji przewodników górskich, takich jak UIMLA czy IVBV/UIAGM/IFMGA pozwala na prowadzenie w czeskich górach?

Nie. Certyfikaty UIMLA ani IVBV/UIAGM/IFMGA (podobnie jak w Polsce) nie są rozpoznawane przez czeski system prawny, zatem przewodnik górski z zagranicy nadal musi wnioskować o uznanie kwalifikacji poprzez jeden z dwóch wyżej wymienionych sposobów. Obie organizacje posiadają swoje organizacje w Republice Czeskiej (UIMLA Český spolek horských průvodců; IVBV Česká asociace horských vůdců), jednak nie sprawia to, że z automatu członkowie tych federacji stowarzyszeń są uznawani w Republice Czeskiej.